Con letra de médico

Ame o pobo o bo poemA

Iso sI,

Ate o pobo o bo poetA

Gonzalo Navaza

Nota do tradutor: A carta que se reproduce a continuación foi publicada no ‘Galway Journal’ o 19 de novembro do ano 1965. Está asinada por James Moon, un persoeiro do que se coñecen unhas cantas recensións literarias enviadas a periódicos do ámbito anglófono, nas cales mestura o inglés cunha variedade de gaélico característica do condado de Kerry, inzada de arcaísmos, como tamén de inesperados xiros modernizantes. Ante as aduanas idiomáticas, cuxo portádego é sempre elevado, esta tradución renuncia a emular o estilo de Moon para reflectir do xeito máis fiel posible o seu pensamento. Tamén me permito a licenza de destacar certos pasaxes por seren significativos. Quibus rebus cognitis, buscarei o acougo na benevolencia de autor e lectores, e tamén na axuda das musas, agardando que ningunha de ámbolas dúas se demore.

Ó anónimo tripulante do barco sen luces:

Camarada, toda escrita leva implícita unha condición: a existencia dun destinatario; nunca se escribe para calar nin para esquecer. Talvez ese feito é o que impele a escribir lexible (o que non se comprende abrasa). Alleos á cuestión semellan os médicos coa súa sospeitosa letra; non se coñece fenómeno igual en ningunha outra disciplina, por moito que lle guste á universidade iso de afear caligrafías.

Que conste que eu ignoro ata qué punto a grafoloxía é quen de propalar os recantos da nosa personalidade. Non son dos que confían na bondade dos descoñecidos, pero si na dos máis preparados. Coido que se os máis dos padawans de Hipócrates non se aventuran con estilizados grafemas é precisamente para aforrarnos malos tragos (a sinceridade é un kalashnikov disimulado). En calquera caso a escuridade e a mala fe nada teñen que ver con Luís Pimentel, un home de caligrafía tan diáfana, enteira e delicada como a vidreira que era a súa alma.

Este escritor nunca abandonou Lugo, a súa cidade natal, agás nuns parénteses formativos en materia de Medicina, primeiro en Santiago de Compostela e máis tarde en Madrid, coincidindo na capital cos membros da Xeración do 27 e demais personalidades que pululaban pola Residencia de Estudiantes. Foi, ademais, un persoeiro moi implicado na vida artística luguesa, pois colaborou coa revista ‘Ronsel’ e tamén constituíu parte da directiva do Círculo das Artes de Lugo. Con todo, o espallamento das súas composicións líricas foi escaso, limitándose ás súas amizades íntimas. Agora ben, é certo que a poesía pimenteliana alá onde chegou deixou pegada, sirva como mostra o belo prólogo de Dámaso Alonso a ‘Barco sin luces’. Non obstante, algúns sectores galeguistas non viron con bos ollos a confesada predilección de Pimentel polo castelán como lingua literaria, aínda que consentise o vertemento da súa produción ó galego, idioma no que se sentía menos hábil.

Da poesía deste aedo dise que é exclusivamente esteticista e que, polo tanto, carece de compromiso coa realidade social galega. Eu aínda non teño claro dende cándo a preocupación estética e o compromiso van por separado na literatura (outra cousa é a política), como sempre os vin xuntos nas mellores obras, sempre dei en consideralos dúas caras da mesma cousa. Isto que che estou a contar, inexperimentado cho, non é novo, nin moito menos, xa explicaba Engels nunha carta a Minna Kautsky que a mellor literatura “comprometida” deriva das situacións representadas, sen ter que soportar a cada intre a repunante teima do escritor panfletista, que só fai que repetir quincalla e estrume. Así pois, o lirismo e a arte verbal nunca son excipientes, son potenciadores do contido que alentan unha conexión entre lector e obra que, na maioría dos casos, non é tanto racional como emocional. Desta maneira, Luís Pimentel, ó prestarnos os seus ollos de médico e de poeta e de galego para contemplar o mundo, está a facer do intimismo unha auténtica forma de denuncia fronte a unha realidade desolada que se encirra cos máis indefensos.

Un ser de mirada galaica, dorida e tenra, de voz fráxil e cantareira, sempre envolto nas delicadas teas dunha noite infinda, ese foi este excelso bardo lugués, que reflectiu coas palabras o desalento, pero, como un deus piadoso, tamén nos agasallou cun sextante de luz para que puidéramos endereitar o rumbo e recobrar a fe perdida. Aínda hoxe dende os recurrunchos da terra de camiños verdes e profundos deslízase un eco: “Insinareiche sin berros / O poeta é un mestre sen ira / Levareite ó meu reino / onde te agarda / a bandeira da espranza”. Deste nobre xeito, compadre mariñeiro, entendía o labor poético Pimentel, como aprendizaxe e vieiro cara á forma de vida máis elevada. Non tiven o pracer de coñecelo, mais estou seguro de que era un bo home, porque era un tipo de vocación, como demostraba nos seus escritos, velaquí un extracto: “Aquel hombre sabía, como sabemos todos los médicos, que la medicina es un sacerdocio. Que en todo momento del día o de la noche, debemos acudir a la llamada del enfermo, que no importa el frío, la lluvia, el camino. Todo esto lo sabe el verdadero médico, y el que no entienda de esta manera dura, justa y elevada, no es digno de tal profesión”. Esta é a figura de Luís Pimentel, un home que exercía coa mesma dignidade a medicina e a poesía ou as dúas disciplinas do sandar. Poucos houbo e haberá así.

O pasaxeiro nº 27, James Moon

******

NOTA: Adxunto catro composicións representativas dalgunhas tendencias líricas para que o lector poida facerse unha idea do mundo poético pimenteliano.

¿Tu que sabes…? (de Sombra do aire na herba)

¿Tu que sabes dos milleiros de horas,
dos séculos que fixeron falla
para que os teus seos soporten agora a luz
nun equilibrio perfeito,
pra que iluminen esta milagrosa estancia?
¿E ise gran esforzo de infinitos instantes
para pulir o marfil das túas coxas
e pra que a túa frente
poida ser coroada polas rosas?
Milleiros de días e de noites
pra que o seixo dos teus pés
seña case lenes alas.
Pra que a túa voz non pese no aire,
cantas ferramentas se teñen cegado.
Cantos silencios
pra que agora poidan as túas maos
cortar unha rosa na noite.
Canto tempo ollando ó ceo i á terra,
cantas olladas perdidas
pra que agora

poidas bagoar docemente.

Xogo ruín (de Sombra do aire na herba)

Aquil neno
pincháballe os ollos
ós paxaros;
e gustáballe ver saír
esa gotiña
de ar e lus,
ise rocío limpo
de mañanciñas frescas
………………..
Logo botábaos
a voar
e reíase de velos
toupar contra o valado
da súa casa,
con un ruído
moi triste
………….

Creceu e foi de aqueles.

Poemiñas. Sala de visita. (Poesía dispersa en galego)

Monecas xeadas en rasos de bágoas.
Nos veladores fican enterradas
as verbas inútiles,
as verbas de naftalina dos pésames.
E non hai festas pra aqueles currunchos,
nos que os ollos do neniño morto
están cravados.
O reló fica sin sangue

i-esta é a hora dos pianos fechados.

Descubrimiento (de Barco sin luces)

¡Qué pura desolación la de esta playa sin geografía!
Ni tú ni yo la habíamos presentido en nuestros mapas infantiles.
¿Acaso es aquí donde nace el aire?
Ni tú ni yo debemos desnudarnos sobre las rocas,
ahora que las conchas nos dieron la tierna intimidad de sus carnes.
Un hilo de agua corre hacia el mar.
¿Sabemos algo del drama del agua contra el agua?
¿En qué atlas y con qué bandera señalaremos este hallazgo?
Hemos perdido hace tiempo nuestra cartera de la escuela
y aquella tinta y aquella estrella.
Lloremos juntos, porque jamás sabremos volver aquí.
No dejes una flor ni siquiera un libro.

No mancillemos esta pura soledad.

Ilustración de portada: © eduardorlsp.glogster.com