A televisión infantil dos noventa

Volver á casa dos meus pais despois de catro anos fóra é unha auténtica putada. Falando mal e claro. A rutina espértame cando a mañá roza o mediodía e vísteme cun mandil. Os pratos da cea e as cuncas do almorzo amontóanse no vertedoiro. Resulta un tumulto ruidoso que activa o meu camiñar zombi e me arrastra ata a cociña. Querendo bañar a vaixela con gasolina e prenderlle lume, acendo un metafórico misto que me achega un corvo e poño música. Cando o baile de quefaceres remata, séntome no sofá e poño a televisión. Facía tempo que non me paraba diante deste aparato.

Pertenzo a esa xeración criada nos noventa, nada á par que a televisión privada, testemuña de varios cambios no medio audiovisual. A inmersión no novo universo televisivo foi un proceso lento, apenas cinco canles e outra que non acababa de definirse entre raias horizontais. Con todo, tiveron que pasar quince anos antes de que aparecesen Cuatro ou La Sexta e case vinte para que as pantallas españolas cesaran a súa actividade analóxica como preparando unha guerra ou invasión galáctica. O apagamento analóxico do 2010 traeríanos “unha nova esperanza”: a televisión dixital terrestre.

Abriuse a porta da segunda década do século e idiotizámonos, se non o estábamos xa de antes. Chegamos a ese punto de banalidade que nos fixo admitir que os noventa foron sinxelamente fantásticos. Marcáronnos aqueles anos da transición entre a ética dos oitenta e a burbulla económica dos 2000. Unha década grunge salvada pola campá. Agora, xorde cada certo tempo unha pregunta en forma de peixe que se morde a cola: a televisión evoluciona segundo os gustos ou os gustos evolucionan segundo os contidos que se emiten?

Os hábitos cambiaron. Antes os tamagotchis, o Telesketch e a Game Boy eran os inventos máis tecnolóxicos que posuíamos, divertiámonos en fronte da tele e non eramos tan conscientes do que botaban nas tres salas (como moito) do cine que había na nosa localidade. Tamén hai que engadir que se pasaba moito máis tempo en familia. Agora o noso tempo de ocio pasou a estar condicionado polo uso dun ordenador con acceso a Internet. Somos máis selectivos; eliximos a nosa programación diaria sen depender da televisión. Queda ridículo falar destas cousas nos tempos de Breaking Bad, The Wire, The Big Bang Theory e dese longo etcétera de obras audiovisuais comprimidas dentro de Series.ly en capítulos e temporadas, pero é bo recordar que as cousas non sempre foron así.

YAYAYAYYA

Avanzados os 90 podiamos atoparnos con programas e series decentes en calquera momento que lle dedicabamos á televisión cando non había escola. As canalladas chegaban ás nosas infancias da man do Príncipe de Bel Air, que facía gala do seu estilo Philadelphia cun humor desenfadado e un “qué pasa, Jazz” que nos contaxiou a todos. Mentres tanto, un rapaz cun monopatín e un spray chamado Bart Simpson seguía a facer das súas entre a xente de Springfield. A verdade, rotunda, é que Homer, Bart, Lisa, Marge e a grandiosa Maggie forman parte do inconsciente colectivo deste país. As súas desventuras, a intelixencia dos guións e a crítica que desprenden conectaron desde o comezo coa idiosincrasia do espectador.

A cor amarela puido con McNulty, Chandler, Tony Soprano ou Laura Palmer. Fíxoo con discreción, sen darse importancia, coa tranquilidade de quen leva 23 anos resistindo nas sobremesas das familias españolas. Certo é que o roce fai o cariño, na televisión tamén. Se non me credes, preguntádello a Will Smith. Ese negro namorounos. Seguro que se vos poñedes a buscar atoparedes un VHS de Men in Black (1997) extraviado pola casa. Non obstante, o que seguramente nunca esqueceredes é a sintonía do Príncipe de Bel Air. Se vos falla a memoria, Neox emite de luns a venres a partir das dez da mañá un par de capítulos desta comedia estadounidense nada en 1990. Mais se a algún negro boto en falta cando me poño diante do receptor é a Steve Urkel, o máis nerd e torpe dos noventa. Comezou sendo un personaxe secundario en Cosas de Casa, unha serie familiar americana ó uso, pero co transcurso dos capítulos converteuse na estrela da historia.

pelis disney

Quen si tivo estrela nesta década foi Michael Jordan. O deportista gañador de seis aneis cos Chicago Bulls quixo facernos crer que podía voar en Space Jam (1996), outra cinta VHS indispensable no escondedoiro da casa. Se o axente K e o axente J supervisan e dirixen a actividade extraterrestre no planeta en “Men in Black”, os Looney Tunes —coa axuda de Air Jordan— enfróntanse dentro deste filme da Warner Bros a un pequeno grupo de alieníxenas nunha cancha de baloncesto. O reprodutor de cintas era un recurso habitual nas nosas infancias. Por este instrumento pasaron Simba, Aladdín, Tod e Tobby ou Dumbo, tamén o noso vídeo da comuñón unha e outra vez. Non obstante, nos 90 erguiámonos ás nove da mañá (que tempos aqueles) e tíñamos aseguradas como mínimo seis horas ininterrompidas de televisión infantil.

Chegados a este punto é case un delito non ter falado do Xabarín Club. Cada vez que alguén menciona este programa, xurdido en 1994, recordo o sabor do bocadillo de Nocilla á merenda e os nervios momentos antes de que a miña fotografía aparecese na pantalla o día do meu aniversario. Se me paro en todos os debuxos que podiamos ver pacificamente en galego cando eramos cativos non remataría hoxe. Merecería un artigo aparte. O Xabarín é a proba irrefutable de que se pode facer televisión para os nenos sen caer na potenciación de ídolos infantís tipo Hannah Montana. O noso entretemento era tamén educativo e racional. Non nos trataban como un público obxectivo, a TVG cumpría o que prometía na súa Lei de Creación e ofrecíalle protección á infancia dos máis de cen mil socios do club. Por fuciños. Por cacheiras.

COLLAGE ÚLTIMO

Contemporáneo a Xabarín Club foi Megatrix, programa de contidos emitido en Antena 3 desde 1995. Horas de series e debuxos animados intercaladas por anuncios de Playmobil, Pin y Pon, Boomer, Peta Zetas ou Pirulo, o xeado máis chulo. Nós, diante dun Cola Cao/Nesquik (non quero entrar en conflitos) con Chocapic (na nosa casa rara vez había Frosties), esperabamos pacientes o paso dos comerciais ata que aparecían os espazos que queríamos ver. Cada verán os mesmos, cun sabor como a turrón que volve só polo Nadal. Maybe the world is blind, or just a little unkind… Si, meus amigos, desta maneira fatalista comezaba Punky Brewster. A canción era máis pegadiza que a Bomba de King Africa. Por culpa daquela cativa con pintas de hippy e futura drogadicta sempre quixen ter unha casa nunha árbore e un chisme rosa que facía que che medrasen as tetas. Por certo, se alguén sabe da súa existencia que mo comunique.

Pero o mellor de todo, sen dúbida, chegaba despois de escoitar a campá. Salvados por la campana era auténtica. Pura rebeldía escolar concentrada nun grupo de rapaces patéticos e populares a partes iguais. A estética desa serie queda gravada nos corazóns dos que seguimos ata a saciedade o seu guión e nos ollos dos que perseguen unha moda que se nutre do xa inventado. O que se debería recuperar son as series B para nenos. O opening de Pesadillas, baseada na mítica colección homónima de libros, dábame medo. Recordo unha especie de masa verde no chan que en ningún caso era o simpático Flubber de Robin Williams. Non podo negar que sempre fun máis de emocionarme coa intro dos Power Ranger. Aínda sobrevivirán estrados no faiado os bonecos que nos cansamos de facer loitar nun auténtico campo de batalla contra Barbies, GI Joes, Action Man, Terminator e Hulk Hogan en miniatura. Nunca conseguín a Power Ranger amarela. Unha mágoa que recordo con cariño.

collage 12

Non abandono a morriña para traer de volta á memoria ó noso Chicho Terremoto. Un tapón que se convertía en xenio do baloncesto e que gozaba véndolle as bragas ás rapazas. Imposible non amar a personaxes destas características como o pequeno Spirou ou o posterior Shin Chan. Tres puntos, colega! Comezo falando de baloncesto porque non todo vai ser fútbol, pero nos noventa seguían mandando os mitos da xeración anterior: Oliver & Benji. Que alguén se atreva a dicirme que non cantou algunha vez o tema do comezo deste manga xaponés. Forma parte ineludible da nosa infancia, adolescencia e madurez, máis que nada pola cantidade de veces que se repetiu en antena. Nada do que aquí poida escribir lles fará xustiza. Incluso no Bacharelato (podo estar esaxerando) comía de luns a venres vendo como Oliver e Marc Lenders se disputaban un mesmo balón ovalado despois dun salto xigantesco. They believed they could fly.

Os que non podían voar pero si conmovernos eran os Fruitis. O mundo destes alegres vexetais era moi divertido. Todos eran diferentes pero estaban moi unidos. Molaban. Aínda hoxe nos gusta recordar o tema que daba paso ás aventuras de Mochilo, Gazpacho e Pincho. Unha fórmula parecida tiña o noso querido Calimero. A este pitiño negro que levaba por sombreiro a metade dunha casca de ovo gustáballe repetir ata a saciedade frases que condenaban a inxustiza. A Priscila dicíalle que a quería en varias linguas, pero sempre con ese timbre agudo que caracterizaba a súa dobraxe. Outro que berraba a todas horas iso de “¡Tú no mami!” era o bebé Sinclair da serie Dinosaurios. Ambientada no 60.000.003 a.C amosa a unha familia de dinosauros cunha estrutura similar á dos Simpson (pais, tres fillos e avoa) e con características humanas. Unha parodia da nosa sociedade que varias veces presentaba ós humanos cavernícolas como seres pouco evolucionados e primitivos. Os dinosauros eran a especie civilizada e dominante.

Os noventa foron a década do Jurassic Park de Spielberg, das aventuras de Piecito e dos seus compañeiros En busca del valle encantado, do doutor en Paleontoloxía Ross Geller e das coleccións sobre dinosauros de cromos, adhesivos e revistas cun primitivo 3D que podía verse con gafas de plásticos azuis e vermellos. Tamén foron os anos das aventuras de Tiranosaurius Rex. Os conxuntos de seres dunha mesma especie que levaban unha dobre vida era un argumento básico das series de animación fai vinte anos. As Tartarugas Ninja, os Motorratos de MarteStreet Sharks ou T-Rex combatían o crime enfrontándose a uns inimigos de cara coñecida: malvados mutantes, plutarkianos que querían apoderarse dos recursos da Terra ou xefazos acompañados polos seus secuaces. Sempre gañaban os bos. Sen dúbida son moitos os debuxos xurdidos nos noventa ou recuperados dos oitenta que viamos de pequenos. Nunca nos sangraron os ollos. Todos eles se me veñen á mente cun sorriso. Bastará unha imaxe para que a vosa maquinaria memorística se poña a funcionar tamén.

definitivasubir

Se algo nos axuda a lembrar unha serie é a canción coa que comezaba cada capítulo. Eses opening que seguimos cantando a día de hoxe recordan o esencial que resulta a música para un contido infantil. Se buscamos exemplos na actualidade recaeremos en Phineas y Ferb ou a maxestuosa Hora de Aventuras. Pero o máximo expoñente neste aspecto —e creo que todos estaredes de acordo comigo— foi o Xabarín Club. Un mercado alternativo e as multitudinarias Xabaxiras achegaron os grupos galegos ós máis pequenos da casa. “A cantar con Xabarín” contiña un par de discos e un libreto coas letra das cancións adornado con diferentes debuxos. Cantas voltas lle teño dado a ese material e como boto en falta ese tipo de formato. No reprodutor soaban Siniestro Total, Heredeiros da Crus, Aerolíneas Federales, Os Diplomáticos de Monte Alto, Killer Barbies, Yellow Pixoliñas, Blood Filloas, O Caimán do Río Tea, Nación Reixa ou Los Feliz. Invitábannos a bailar sen parar, a soñar con superheroes, a rebelarnos contra o establecido e vibrar co rock, o punk, o ska ou o reggae.

Música, cultura e bo facer ó alcance da rapazada. Un luxo que nos noventa tamén se deixaba acompañar da figura de científicos tolos. La Pajarería de Transilvania transcorría no interior dun gran castelo en Transilvania, propiedade dun can esqueleto chamado Horrífido. O doutor Sidney Granudo creaba diferentes seres mesturando animais que logo vendía como mascotas. Monstros creados nun laboratorio semellante ó escenario no que se gravaba O Mundo de Beakman. Este programa era un verdadeiro exemplo de como educar ós nenos mentres se entretiñan. Estraños aparatos e peculiares personaxes acompañaban todo tipo de experimentos científicos, cada un máis curioso que o anterior. Ó igual que Don e Herb, dous pingüíns do Polo Sur, seguiamos o programa con moita atención. A que non tiña moita pinta de científica pero tola estaba un rato era Leticia Sabater, presentadora de programas infantís como A mediodía, alegría ou Con mucha marcha. Esa rubia que berraba rozando o histerismo dedicábase a facer exercicio, cantar e rirse raro. Cheguei a ter un casete seu. Desapareceu da mesma maneira que Jordi Cruz de Art Attack. Todo un alivio.

collage subir penultimo

Se falamos das series da nosa infancia e de música non podemos pasar por alto o tema co que comezaba Blossom. Que sexa tan guay débese á colaboración de Sherpa, baixista, cantante, compositor e militante durante os oitenta en Barón Rojo. Cando un ten pouca idade, as fins de semana non se aproveitan para durmir ata as tantas. Erguiámonos cedo e perturbábamos o tranquilo silencio da mañá a base de carreiras polo corredoiro ata que nos daban o almorzo e nos deixaban acender a tele. Entón comezaba o noso aprendizaxe. A estridente e espabilada Blossom Ruso achegábanos unha idea de como sería a nosa adolescencia cando nos tocara. Detrás dese nostálxico personaxe estaba Mayum Bailk, actualmente sufrida moza de Sheldon Cooper en The Big Bang Theory. A marabillosa Amy Farrah Fowler. Unha sorte distinta tivo Soleil Moon Frye (Punky Brewster) pois converteuse nun personaxe secundario en Sabrina, cosas de brujas. O mellor deste espazo era o gato Salem, robotizado e cutre pero simpático.

Unha das series con actores de carne e oso que recordo con máis cariño era A Nanny. Esa si que era unha sitcom da vella escola. Fran Fine, unha rapaza dun barrio modesto acaba coidando por casualidade de tres nenos de clase alta. Os ingredientes son os típicos dunha novela pero cun matiz cómico e unha fantástica dobraxe en galego. A súa forma de ser aberta, divertida e sexy quixo ser imitada en Ana y los siete por unha Ana Obregón que non lle chegaba ós tacóns dos zapatos da actriz Fran Drescher. As diferenzas entre a clase alta e a clase baixa quedaban impresas nesta sitcom que compartía década con outras moitas que tamén recordaredes a través das imaxes. Walter White (Bryan Cranston) foi pai dunha absurda familia en Malcolm in the middle antes de pórse a xogar coa metanfetamina azul. As xemelgas arrasaban en pantalla. Non eran só as pequenas Olsen desintoxicadas, se non que había ata tres series diferentes que trataban sobre a vida de dúas irmáns: Cosas de gemelas, Cosas de hermanas (as cadeas tiñan naquela época esa estraña obsesión de comezar o título das series con “Cosas de”) ou Las gemelas de Sweet Valley.

SUBIR ULTIMA

A incomprendida Cosas de Marcianos traía ata as nosas pantallas o tema da forma de vida extraterrestre, tan recorrente durante os anos oitenta a través de películas como E.T. ou series como Alf. En definitiva, o tempo nos noventa chegábanos para ir á clase, xogar e consumir debuxos e series de calidade. Creo humildemente que como experimento televisivo saímos bastante ben. Enchoupámonos dese pouco espírito de rebeldía que quedaba no medio audiovisual cando aínda eramos inocentes. Convertémonos na xeración perdida á que ninguén entende e que tampouco busca entender ós demais. Mágoa que agora que estamos a medrar se apaguen as luces e se acendan os soños de cando eramos nenos. Porque xa nada é o que era. Enfrontámonos a unha continua busca dos nosos desexos. De agora en diante teremos que recorrer moito mundo para atopar as bolas máxicas que nos permitan invocar ó gran dragón.