Martiño Noriega: “Levan anos facéndose privatizacións partidarias das institucións”

É media mañá nunha cafetería do centro de Santiago. Hai vida. Encontros informais, reunións de traballo, xente relaxándose… Non hai mesas baldeiras, é hora punta. Entra un home. Leva unha americana e unhas Ray Ban que contrastan cunha camisa a cadros e un sombreiro que lle dan un toque desenfadado. Acapara a atención dos presentes. O seu non é un rostro anónimo: é o home do momento. Estamos a falar de Martiño Noriega, o futuro alcalde de Santiago. A imposibilidade de tomar un café lonxe de miradas indiscretas é parte do prezo a pagar por liderar unha candidatura de unidade popular que aspira a cambiar a capital de Galicia. Noriega, alcalde en funcións de Teo é un dos referentes de Anova, formación creada en 2011 trala escisión do Bloque Nacionalista Galego. Non son poucos os que afirman que empregará o concello de Santiago como trampolín á Xunta de Galicia, aínda que el sostén que ten un compromiso para toda unha lexislatura. Compostela Aberta, a plataforma que lidera, acelerou rápido: de cero a cen en menos de medio ano. Agora afrontan un reto maior: xa non basta con acelerar, hai que manobrar e saber frear no momento axeitado. Teñen catro anos para aprender a pilotar un coche en marcha. Da súa habilidade para facelo depende o futuro de Compostela.

Que Santiago herda Compostela Aberta?

Un Santiago que perdeu o relato de cidade nos últimos anos, que non deixa de ser ese guión feito por moitas mans e que marca o horizonte. Sufriu un deterioro da súa imaxe, cando menos a institucional e pública, especialmente con todo o que ocorreu nos últimos catro anos.

Santiago ten unha débeda de 57 millóns segundo o Ministerio de Economía e Facenda. O programa de Compostela Aberta incide no gasto público, como será posible levalo a cabo sen que se dispare esta débeda?

Santiago nos últimos catro anos endebedouse a nivel bancario uns 12 millóns de euros máis. Creo que é débeda de pago a provedores a longo prazo e que seguramente limitará a capacidade financeira do concello. Hai que priorizar, intentar ser capaces de entender que o importante son as persoas e o momento que estamos a vivir. Dixemos na campaña que Santiago é a segunda das sete grandes cidades galegas con menor investimento social durante os peores anos da crise. Hai cerca de 18.000 veciños e veciñas en risco de exclusión social. Hai investimentos prioritarios, como pode ser o social, que van repercutir positivamente na cidade e no tecido socioeconómico, os cales hai que achegar á media dos concellos galegos. E logo tamén está a iniciativa cultural. Parécennos políticas prioritarias. Haberá outras cuestións superfluas como grandes infraestruturas ou grandes investimentos que se priorizarán dependendo da demanda e das necesidades. Á hora de escoller, antepoñemos ás persoas e o momento que están a vivir, que non é un momento calquera.

E para rebaixar a débeda?

Fíxose unha reestruturación da débeda, unha renegociación do plan de pago a provedores a longo prazo que tiña unhas condicións indignas. O fundamental é non endebedarnos máis e cumprir co plan de pago para ir reducindo a débeda paulatinamente, sabendo que xa se fixo unha renovación das condicións que lle vai chupar ó concello uns aforros importantes.

Como forza máis votada, tendes a posibilidade de formar goberno sen ningún pacto. Iso si, para sacar adiante os presupostos si que necesitaredes axuda. Como avanzan as conversas coas outras forzas a este respecto?

Ata agora tan só houbo conversas informais tanto co portavoz do PSOE, Paco Reyes, como con Rubén Cela, do BNG. Tamén falamos co alcalde saínte, Agustín Hernández, para preparar o traspaso de poderes. Houbo onte un encontro informal no concello e nos vindeiros días entregarásenos un resumo dos responsables de área para informarnos do estado das cousas e de posibles problemas. Nós fixemos da participación e do diálogo unha das nosas bandeiras. Coidamos que é importante abrir vías de diálogo co BNG e co PSOE para, máis alá de fórmulas de gobernabilidade, poñer en cuestión os lugares comúns. Todo o que poidamos falar máis alá do que é a investidura irá no camiño de permitir a gobernabilidade en aspectos tan importantes coma o que ti dis, en cuestión orzamentaria. Se nos podemos poñer de acordo en cuestións programáticas será máis fácil facelo á hora de priorizar dentro dos orzamentos. É por iso que iniciamos as conversas coa vocación de achegar posicións, contrastar programas e ver cales son as prioridades de cada formación de cara a ir avanzando no que deben ser as prioridades orzamentarias dos primeiros anos. Tamén é certo que herdamos o concello cun orzamento xa aprobado polo Partido Popular que estará en vigor durante todo 2015.

Sobre a débeda: “Á hora de escoller, antepoñemos ás persoas e o momento que están a vivir”.

Noriega xoga cunha bolsiña de azucre mentras fala, con tranquilidade. Está curtido en mil entrevistas | ©Andrea Oca

Noriega xoga cunha bolsiña de azucre mentras fala, con tranquilidade. Está curtido en mil entrevistas | ©Andrea Oca

Unha das maiores apostas do programa é a de fomentar a democracia participativa. Cre que a poboación de Compostela está preparada para dar un paso máis na súa implicación na vida política?

Estou convencido de que si. Durante os máis de 50 actos que fixemos na cidade nos diferentes barrios houbo unha gran participación e unha queixa sobre a falta de información nestes anos sobre determinados investimentos. Logo tamén se percibía unha vontade de participar. Evidentemente o rol do representante institucional é diferente ó do cidadán, para iso te elixen: ti tes unha responsabilidade maior na xestión do día a día. Pero eu creo que hai dúas vías. Unha é a institucional: o concello xa ten aprobado un regulamento de participación veciñal e consellos consultivos e sectoriais, mais cómpre reactivalos. Por outra banda hai unha vía que é a de institucionalizar a participación, o que fixemos en campaña. Hai que ir cada seis meses ou cada ano a recoller propostas de cara a priorizar investimentos e render contas. Segundo a miña experiencia é positivo, porque obriga a quen ten responsabilidade de goberno a explicar o que está a facer e por que non se cumpriron outros compromisos. É o paso previo a, por exemplo, os orzamentos participativos. Eu creo que a participación, sempre que se enfoque ben, é positiva e corresponsabiliza á xente do que é a gobernanza da cidade.

Pero a abstención nas eleccións municipais foi elevada (37.79%), por que ía haber máis interese á hora de participar de forma directa?

Evidentemente hai unha desafección da cidadanía con respecto ás cuestións que lle afectan dende a democracia representativa. Pero igual é xusto por iso, porque a xente opina que votar cada catro anos non chega e demanda unha implicación maior. Fomentar a democracia participativa fará que a xente vexa todo isto como parte dun proceso, non como algo illado. Dito isto, que Compostela Aberta sexa a lista máis votada tamén indica que a xente valora esta forma de facer as cousas a pesar das dificultades.

No voso programa falades dun plan para potenciar as relacións coa Universidade de Santiago de Compostela. En que consistiría?

Hai unha parte esencial que é acompañar á institución nas súas reivindicacións como a reposición de traballadores públicos ou a renegociación dun plan de financiamento que consideramos importante. Outra é cumprir cos convenios xa existentes, como o mantemento dos campus ou outros convenios que levan anos sen facerse efectivos por falta de diálogo. Tamén queremos que as iniciativas que xorden na universidade acaben tendo un eco na institución municipal e repercutindo no tecido socioeconómico da cidade. Hai un reto, que é conseguir que a xente que vén estudar a Santiago cree actividade na cidade e fixar poboación.

Durante a campaña houbo críticas por parte dalgúns empresarios do sector turístico pola moratoria hoteleira que propoñedes no programa. Vaise implantar esta medida igualmente, vaise moderar un pouco…?

Cando fixemos ese tipo de propostas xa falamos co sector.

Pero una parte importante do sector amosou a súa desafección.

O problema é que agora mesmo hai un exceso de oferta tendo en conta a demanda existente. Só hai que meterse nun buscador de hoteis para comprobar que os prezos actuais son máis baixos que noutras cidades galegas polo exceso de oferta, o que precariza o sector e fai que algúns establecementos cheguen a pechar durante meses. Independentemente de que poida haber medo por esta regulación, nós cremos que son medidas positivas para o sector. Vaise intentar acompasar a oferta existente cunha demanda moito máis baixa. Esta moratoria daríase unicamente na zona vella a través dun plan especial, porque entendemos que hai un proceso especulativo de inmobles no casco histórico. O exceso de oferta hoteleira fai imposible fixar poboación nesta zona e, como di o arquitecto Jorge Duarte, número tres da lista, “ver nenos correr outra vez pola zona vella”. A nós parécenos unha medida que escoitamos no propio sector durante a interlocución. Haberá que mirar se hai consenso, pero de momento esa é a nosa vocación. Todas estas medidas programáticas son declaracións de intencións con vontade de ser cumpridas. O que imos acometer antes de aprobar as mesmas é un diálogo cos sectores afectados.

“Independentemente de que poida haber medo por esta regulación, nós cremos que son medidas positivas para o sector”.

A figura de Noriega e a súa característica imaxe foron esenciais na campaña electoral que catapultou a Compostela Aberta á vitoria | ©Andrea Oca

A figura de Noriega e a súa característica imaxe foron esenciais na campaña electoral que catapultou a Compostela Aberta á vitoria | ©Andrea Oca

No casco histórico tamén hai outra polémica latente polo enfrontamento entre asociacións veciñais e locais de ocio nocturno. Compostela Aberta non leva ningunha proposta ó respecto no seu programa. Vaise lexislar sobre este tema para rematar co conflito?

Aínda que non haxa unha proposta concreta si que nos reunimos coa plataforma Músicos ao Vivo, que agrupa a músicos, comerciantes, hostaleiros e ó sector asociativo da zona vella. Nós entendemos que hai que reverter a tendencia da dinámica cultural no casco histórico. O concello non pode dificultar esta dinámica, ten que ter un papel facilitador. É un problema de regulación da actividade, polo que hai que buscar un marco legal para devolver a Santiago a súa música en vivo ou en locais e a programación das industrias culturais. Non podemos ir cara a un deterioro. Eu lembro que hai uns anos a zona vella tiña un atractivo cultural máis alá do seu valor histórico, con actividades que moitas veces complementan as programacións municipais. Como di a nosa futura concelleira de cultura, Branca Novoneyra, primeiro temos que abrir unha mesa de diálogo entre as partes e logo temos que buscar un marco legal estable para que se poidan programar actividades. O problema non é de ruído, xa que neste tempo estivéronse penando actividades de contacontos ou ciclos de poesía. A nós parécenos moi importante desbloquear iso. Estamos tentando recuperar o latexo do casco histórico.

Tanto na asemblea do pasado xoves como nalgunhas intervencións públicas moitos membros de Compostela Aberta expresaron a súa desconformidade coa figura da Deputación, onde teredes un representante durante esta lexislatura. Aínda que non entre dentro das vosas competencias, que alternativa ofrecedes ás Deputacións á hora de, por exemplo, habilitar infraestruturas para concellos pequenos?

En Compostela Aberta é maioritario o sentir de que as Deputacións son un ente a extinguir polo seu funcionamento nos últimos anos, moitas veces clientelar e opaco. Son organismos intermedios entre Xunta, Estado e concello que non pasan por urnas. A pesar disto, o goberno central ten feito reformas que lle atribúen aínda máis competencias ás Deputacións á hora de condicionar a vida dos concellos. É por iso que Compostela Aberta, a pesar de estar en contra destes organismos, vai empregar o voceiro que ten, xunto cos tres da Marea Atlántica, para provocar un cambio na Deputación da Coruña. Un cambio que abra novas maneiras de funcionar, seguindo o modelo, por exemplo, da Deputación de Barcelona, xestionada pola esquerda catalanista dende hai moitos anos. Os seus fondos repártense equitativamente entre os concellos, mentres que aquí se reparten vía convenios dependendo da cor política de cada concello. Na nosa medida, e conxuntamente con Xulio Ferreiro da Marea Atlántica de A Coruña, imos establecer unha dinámica de acción que busque un cambio nesa Deputación a través desa chave que son os nosos catro deputados. Poden, polo menos, intentar cambiar as políticas de fondo.

Tamén é polémica a Cidade da Cultura.

É o resultado de feitos consumados, é un proxecto que naceu de costas á cidade e á cultura da cidade. Absorbeu moitos fondos necesarios para a cultura de base. Agora é unha evidencia, está aí. Hai que cambiar a dinámica na relación coa cidade. Non se pode facer de maneira coercitiva: que se es programador cultural ou queres facer algo cultural, moitas veces póñenche como condición ter que actuar na Cidade da Cultura para programar algo.

De que maneira?

Primeiro a comunicación: estou convencido de que moitas veciños e veciñas de Santiago non foron á Cidade da Cultura. Logo, que está sen rematar. E tamén a competencia autonómica, non depende do concello. O concello pode facer de interlocutor para cambiar as dinámicas, pero a determinación dos usos non vai depender exclusivamente da vía municipal.

Como se desenvolverá a Lei Valentín Paz-Andrade de fomento do portugués?

Cumpríndoa. Temos sensibilidade con ese espazo que vai máis alá da cuestión idiomática. É un espazo de intercambio cultural e económico, hai que entender o mundo da lusofonía como unha oportunidade. A idea é analizar a lei e intentala cumprir. Hai moita xente vencellada ó mundo da lusofonía na nosa candidatura. O concello ten que ser dinamizador e sensibilizador dese espazo cultural

Falades de educación laica malia que o concello non ten competencias nese campo.

Hai unha vocación republicana de entender que cada institución ten que adicarse ó que se ten que adicar. Hai que ser respectuoso coa simboloxía sen mesturar cuestións. O concello non ten competencias en educación, tenas en formación e pode facer dende aí unha aposta. Incluso na relación co ensino público dende a universidade. Haberá un rol facilitador de diálogo coas distintas institucións, pero cada un cumprindo o seu. Non entendo o rol dun alcalde pedindo ó Apóstolo que diminúa o paro e remate a corrupción, terá que facer políticas para iso. Haberá diálogo coa Igrexa polo peso patrimonial, o Camiño… pero cunha separación, sen mesturar crenzas e rol institucional.

Un Martiño Noriega alcalde acudiría a unha visita do Rei a Santiago?

Hai lugares de encontro nos que hai que convivir. Unha das ferramentas da capitalidade é o Consorcio. É un organismo do que depende un importante orzamento destinado á rehabilitación do casco histórico e de recursos da cidade. Está derivado do propio Estado e na xefatura. Preferiría ter unha interlocución cun Estado elixido democraticamente, pero non se poden poñer en cuestión vías de financiamento da capitalidade ou vías de fondos para rehabilitación por unha cuestión de crenzas. As relacións teñen que ser cordiais, o que non pode haber son submisións. Iso tamén é cultura republicana, pero aquí non hai porque levan anos facéndose privatizacións partidarias das institucións.

É conservadora a poboación de Santiago?

Tralas eleccións, podo dicir que non. Nunca o PP baixara a nove concelleiros nin fora máis votada unha candidatura de unidade popular e da esquerda social. E máis se se entende como esquerda todo o espazo do BNG-PSOE-Compostela Aberta. Hai certo cliché, pero hai xente concienciada no campo social que demostrou que quería un cambio. Algo está pasando.

Por que en Galicia tiveron tanto éxito as candidaturas de unidade popular?

Porque hai un proceso previo de maduración e de acumulación que non houbo noutras partes do Estado. Aquí comezou o proceso previo no 2012, con AGE. Foi un proceso de acumulación de forzas partidarias. Traspasáronse determinadas fronteiras mentais, puido cooperar a esquerda nacionalista coa esquerda federal e crear un novo espazo de representación para moitos e moitas. Agora a situación é máis complexa porque as candidaturas de unidade popular non son unha coalición partidaria, é dicir, participan homes e mulleres dos partidos da esquerda partidaria pero hai un gran segmento que vén dos movementos sociais: do activismo, do 15M, do Nunca Máis. Dos dez concelleiros de Compostela Aberta son o único que tivo experiencia en xestión institucional. O resto é do mundo da arquitectura, do ensino… En Barcelona houbo un proceso de moitos meses e en Madrid a última hora pero non se deu a situación de Galicia, onde en todas as grandes cidades hai representacións das candidaturas da unidade popular. Por iso o resto do Estado se pregunta que pasou aquí, andan co cliché da Galicia conservadora e de que todo pasa en Madrid e Barcelona. Non se deron conta de que hai algo que comezou en Galicia fai anos.

Chegan catro anos para cumprir o programa?

Non, creo que un proxecto político real precisa de oito anos. Tamén creo na limitación de mandatos. De feito, o motivo de abandonar a miña responsabilidade no concello de Teo, xa antes de terme embarcado nesta batalla, foi que entendo que unha persoa que pasa polas institucións non se pode apropiar delas e que ten unha limitación de tempo. Pero a miña experiencia dime que a administración, ademais de estar moi encorsetada porque os concellos están invertidos dende o 2012 cara a forma de administración local, é un organismo lento e burocrático. Moitas veces é moi difícil compasar a vontade política cos feitos finais, teñen outros tempos. Para desenvolver con garantías o modelo serían necesarios os oito anos.

Xosé Manuel Beiras dixo que “con Martiño Noriega Santiago gaña un alcalde e Galicia perde un presidente”. Vai rematar a súa lexislatura no concello de Santiago?

Si, rotundamente. Xa dixen durante a campaña que creo que o mandato da candidatura de unidade popular é da suficiente entidade como para envorcarnos exclusivamente nela. Temos un gran reto por diante. Na propia experiencia en Teo, durante anos díxose que eu sería candidato de AGE, logo que encabezaría a lista europea e houbo presións para iso. Eu cumprín co mandato e aquí teño a mesma vocación de cumprir co mandato e ser responsable. Os veciños e veciñas de Santiago non entenderían outra cousa.

“Teño a vocación de cumprir co mandato e ser responsable. Os veciños e veciñas de Santiago non entenderían outra cousa”.

Noriega ten o reto de dirixir Santiago no momento político máis convulso dende a Transición | ©Andrea Oca

Noriega ten o reto de dirixir Santiago no momento político máis convulso dende a Transición | ©Andrea Oca

Traballará na formación das mareas autonómicas?

A candidatura de unidade popular a nivel autonómico non é unha oportunidade, é unha necesidade. Dito isto, son dos que pensan que non poden ser unicamente os partidos os que marquen os tempos das candidaturas de unidade popular. Onde funcionaron foi onde houbo un equilibrio entre a esquerda social e a xente que viña dos partidos. Se chega ese proceso que considero necesario, farei a miña aportación como levo facendo toda a vida politicamente dende os dezaoito anos. Non é incompatible ter unha responsabilidade institucional con ser unha persoa que exerza ou pense a nivel de país.

O nacionalismo dificultaría un hipotético pacto con Podemos a nivel autonómico?

A miña experiencia fai tres anos coa ruptura co BNG foi que moitos e moitas fixemos unha aposta por acumular as forzas e que cada un aportou o que tiña que aportar. Os que vimos do nacionalismo de esquerdas aportamos a tradición nacional e verificamos o dereito dos pobos a decidir. Na República puideron convivir as expresións identitarias coa esquerda federal, por que non agora nun momento de emerxencia social? Trátase de reivindicar un Estado plural, respectuoso coas identidades, capaz de pactar un programa de esquerda real con políticas de mínimos. Non hai cambio político se non hai unidade popular. Pode haber bos resultados, pero sen o suficiente músculo para cambiar as cousas.

Como antigo membro, que futuro lle augura ó BNG?

O que eles decidan. Estiven militando dezaoito anos dende que era estudante de medicina, na ruptura houbo un debate de fondo que era incorporar o nacionalismo de esquerdas ou manter o modelo que se coñecía dende facía dúas ou tres décadas. Algúns fixemos a aposta que estamos a seguir e outros manteñen unha posición que é lexítima. Non sei quen está en posesión da verdade, pero eu penso que é o momento de ser xeneroso e abandonar as cuestións de máximos pola situación de emerxencia. Non son quen de dicirlle ós compañeiros e compañeiras do BNG o que teñen que facer. Supoño que virá determinado pola súa dinámica e pola propia cidadanía galega.

O PSdeG e o BNG entrarán no goberno de Compostela Aberta ou manteranse á marxe?

Iso terán que decidilo eles e tamén a xente de Compostela Aberta cando chegue o momento porque hai un mandato de sometelo a votación. A día de hoxe coido que, máis alá de obxectivos de gobernabilidade ou de gobernos estables, hai que achegar posicións en clave de investidura e ir limando a cuestión programática. É certo que determinadas dinámicas, como pode ser a propia situación interna do PSOE, que está nun debate interno, non facilitan ir moito máis aló. Non quero exercer de pitoniso sobre o que acontecerá, simplemente quero dicir que si que temos vontade en Compostela Aberta de dar unha certa estabilidade. Pode buscarse de moitas maneiras: gobernando en solitario con pactos puntuais ou con gobernos de integración.

Seguirá habendo asembleas abertas durante toda a lexislatura para informar á cidadanía do que se faga dende o Concello?

Si, porque nesta campaña enfrontámonos non só a un partido, senón a unha maneira de entender a cidade e a uns poderes fácticos. Creo que tecer rede cidadá vai ser moi importante, non só para explicar os acertos e os erros, tamén para tecer rede de corresponsabilidade e solidariedade con outro modelo de cidade. O músculo de Compostela Aberta está na xente e na participación. Chegamos sen deberlle nada a ninguén, financiados economicamente polos veciños e veciñas, sen apoio de ningún tipo dos grandes poderes económicos ou mediáticos. Polo tanto, a xente é a nosa forza e as nosas vitaminas.

Que cambios fundamentais terá Santiago no 2019 con respecto a 2015?

Que nos convirtamos nun referente en política social nun momento complicado, recuperemos o pulso cultural e restablezamos a maior normalidade na institución. A confianza dos veciños e veciñas nos seus representantes, que poderán estar de acordo nalgunhas cousas e en outras ser críticos, pero que polo menos valorarán o traballo feito. É o que agardo poder render como contas ó final da lexislatura.

Entrevista realizada por Carlos Rey e Andrea Oca.