Albert Camus renace en Compostela

Cando está a piques de rematar este ano 2014, quizais un pouco tarde para conmemorar o centenario do nacemento de Albert Camus, o Consello da Cultura Galega celebrou unhas xornadas nos pasados días tres e catro de decembro para indagar na figura do escritor e filósofo nado en Alxeria en 1913. É precisamente aí, nesa diferenza entre escritor e filósofo, onde xorde a primeira conferencia deste ciclo. Camus representa, canda Sartre, a corrente existencialista francesa que enchoupou o pensamento europeo da meirande parte da primeira metade do século pasado.

Camus era artista da palabra

O primeiro relator, Arturo Leyte, catedrático de filosofía na Universidade de Vigo, afondou no premio Nobel de 1957 en base a esa diferenciación mencionada anteriormente. Contou que, nunha nota escrita por un profesor de Camus nunha tese de grao deste último, puña “máis escritor que filósofo”. Camus era artista da palabra, indiferentemente das distincións que cada un poña entre filosofía e literatura. O que si sabemos e que, da suma destas dúas, a conciencia resulta un concepto clave no estudo de Camus, mais a conciencia como xénero. Principios, causas e elementos da realidade agrúpanse aquí.

Non obstante, Camus non foi poeta. Renegou dese xénero imbuíndoo noutros (teatro, novela, ensaio). Camus representa esa figura do narrador nun enfrontamento entre a historia e o tempo, o cal non pode ser ordenado nin artellado, só pode ser narrado, segundo él.

Camus. | uchceu.es

Moitas outras ideas xurdiron: Camus quería narrar o mundo e non explicalo, a cuestión de se sería posíbel a política sen teoloxía, que o drama e a conciencia son o mundo, que é imposíbel abrir as portas do ceo, que a morte é unha condición propia da conciencia… Aí nos atopamos coa máis pura filosofía, a que nos crea problemas nos que nos recrear e preguntas que intentar, sen éxito, resolver.

Outros conferenciantes fixeron semellanzas con outras figuras salientábeis do mundo da filosofía e intelectualidade en xeral. Miguel Morey, catedrático emérito de filosofía da Universidade de Barcelona, pasou a través do tratamento do mito -Sísifo e Prometeo- polas figuras de Camus e Bataille, destacando os libros O home rebelde (1951) e A literatura e o mal (1957), respectivamente. Nestas consideracións apareceu a frase: “Que pode oporse hoxe, por dereito, ao desexo humano?”, e profundizouse no libro do marqués de Sade, As 120 xornadas de sodoma. Tamén outros convidados, coma Rosa Rodríguez Magda, directora da Aula de Pensamiento da Institució Alfons el Magnànim (CECEL-CSIC), estebeleceron os puntos de enfrontamento entre a figura homenaxeada e Sartre, con quen compartía orientación filosófica.

Asemade, orientouse a filosofía camusiana cara a temas e conceptos concretos, coma a pena de morte e o trauma pola execución, que sufrira seu pai (Alberto Moreiras, da Texas A&M University), ou a interpretación que este fixo do resentimento (Germán Cano, profesor titular de Filosofía Contemporánea da Universidad de Alcalá de Henares).

Houbo un achegamento da figura camusiana á literatura e cultura galegas

Posto que estas xornadas tiñan lugar no Consello da Cultura Galega, houbo un achegamento da figura camusiana á literatura e cultura galegas. Nunha destas amenas charlas, Damián Villalaín, profesor da ESAD de Vigo nas materias de Estética e Historia da Arte, falou da relación entre Carlos Casares (Ourense, 1941) e Camus. O escritor galego entrou no núcleo do piñeirismo de posguerra e o mesmo Ramón Piñeiro era quen lles ofrecía aos mozos escritores lecturas europeístas, entre as que se encontraba O home rebelde, de Camus.

Mais Camus non foi o único influínte en Casares, que chegou a burlarse do termo “intelectual” que sempre lle aplicaban. Á morte do alxeriano, escribiralle en La Región un artigo de homenaxe co gallo dos dez anos que pasaran desde o seu pasamento. Deste xeito, vanse perfilando posturas moi comúns entre Casares e Camus, así como entre Sartre e Méndez Ferrín, por exemplo; xa que Villalaín tamén fixo alusións á tríada Casares-Beiras-Ferrín. Co falecemento de Casares, á súa vez, o profesor de filosofía Manuel Rodríguez Álvarez escribiu nun artigo algo que podería extrapolarse a Camus: “Aó saben de moral os que tamén saben de gozos”. Tamén estabelecendo relacións deste tipo, o coñecido Bieito Iglesias pronunciou a súa conferencia A literatura galega baixo a influencia dun mal francés.

600full-albert-camus

No combate de Camus pola liberdade, o catedrático de Filosofía da Universidad de Murcia, Francisco Jarauta, enunciou unhas verbas reflexivas que convén reproducir: “Por que non somos idealistas? Porque non podemos soportar a falsa conciencia romántica”. Quizais así comprendamos mellor o existencialismo. Tamén fixo fincapé na súa nai, autoritaria e esixente, malia chea de tenrura, e do pai que o meteu nunha sociedade obreira. O proxenitor marchou de Alxeria a París, sentindo que cando entraba o que vía era un reflexo do que deixaba atrás. Deu, así, datos sobre a súa morte nun accidente de coche e as súas lecturas máis acérrimas. “A Camus protéxeo o instinto”.

“Por que non somos idealistas? Porque non podemos soportar a falsa conciencia romántica”

José Luís Villacañas afrontou a visión do mito na figura de Camus en semellanzas con Kerenyi e Blumenberg, entre outros. Para el, a felicidade carece de razón, pois é inevitábel. O home non produce nin crea o seu goce: felicidade e sufrimento son igual de perigosos. É claramente visíbel a faceta dionisíaca do filósofo alxeriano.

Para fechar estas dinámicas e intensas xornadas, o profesor, investigador, historiador da literatura galega, presidente da Real Academia Galega… entre outros méritos, Xesús Alonso Montero, agasallou ó público coa relación do seu compromiso intelectual (aínda que sería máis apropiado dicir literario) con Sartre, máis que con Camus. O libro de Sartre titulado Que é a literatura? Marcouno para sempre, igual que o fixo Marx. Desde a súa concepción comunista do mundo, reflexionou daqueles tempos de inicios dos sesenta, en plena ditadura. E é que dentro da desputa Camus-Sartre, o capitalismo está no fondo. Mais Sartre saíu peor parado, xa que defendía o comunismo soviético máis radical da forma máis exacerbada, fronte a un Camus que, en todo, caso haberá que estudar moito máis aínda.

Fican abertas as portas a futuras disquisicións e profundizacións neste home senlleiro do século pasado, cuxa obra se nos ofrece como un plato exótico, como a mazá que coller, como un regalo intelectual que só uns poucos valentes desenvolven.