“Gora Euskadi manque pierda”

Sexamos claros: a inmensa maioría dos aborixes da parte norte da Península estamos convencidos de que os nosos veciños do sur adican o seu tempo a durmi-la siesta, cobra-lo PER e bailar taconeaos; mentres que os aludidos fungan dicindo que os que vimos de climas máis chuviñentos somos uns saboríos. Hai uns anos compartín piso con outros catro galegos. Naquel lugar pasabamos rindo bastante máis tempo do normal por motivos que non veñen ó caso pero, sen dúbida, unha das cousas que máis gracia nos facía era imaxina-la familia dun dos nosos compañeiros, que viña de Xaén, bailando sevillanas e bebendo rebujito cando apretaba a calor estival ourensá. Así somos.

O maior mérito de Ocho apellidos vascos, o que a convertiu na película española máis taquilleira da historia, é facer humor explotando o que nos fai rir e non o que nos debería facer rir, un desideratum no que caen con bastante frecuencia os guionistas locais. E todo iso, nunha carambola digna de estudiar nas mellores universidades americanas, sen caer na zafiedade dos chistes de Aída ou dunha película de infausto recordo cuxa primeira escea consistía na caída en picado da cámara dentro do escote da actriz principal. Ningún gangoso, menos tetas das esperables e unha mensaxe política moi, moi, moi camuflada detrás de toneladas de humor. De feito, a mensaxe política máis contundente que nos amosan os guionistas do filme é o rirse de nós mesmos: que se amose un sevillano, prototípico votante do PP, liderando unha manifestación abertzale sen que chovan ducias de indignadas apelacións ós límites do humor é, en España, un fenómeno sen precedentes. Catro millóns e medio de españois (o triplo da audiencia do Sálvame nun día normal, e iso que este é gratis) refrendaron este cóctel das dúas Españas axitadas, non mesturadas.

apellido5k1

Baixo a batuta de Emilio Martínez-Lázaro xuntáronse catro actores para interpretar a dous sureños e dous vascos tan inmiscibles entre si, a priori, coma a auga e o aceite. Dani Rovira demóstranos que sabe actuar fóra do micrófono de pé e a butaca de bar coa complicada interpretación do sevillano de gomina en pelo e carné do Betis en peto que, por amor, emprende unha viaxe a un Euskadi hostil que imaxina baixo unha nube negra perpetua e co acompasado son das bombas de fondo —unha imaxe que non é tan afastada da realidade: a miña propia avoa, cando se enterou de que iría de viaxe ás Vascongadas, me recomendou que tivese “coidado cos revoltosos”—. Carmen Machi fai de Carmen Machi: unha hospitalaria e abnegada ama de casa cacereña, un rol co que, a teor das veces que a chaman para interpretalo, se identifican moitas persoas da serra do Guadarrama para abaixo. Do lado dos vascos, Clara Lago é o bluff da película: alén de consideracións estéticas, os seus risos mal disimulados cando a súa personaxe, unha filoborroka con moi mala leche, estaba enfurruñada, renxen bastante na orquestra da película. Non obstante, o pouco convincente que resulta como habitante de Argoitia —o crítico do Gara lamentou, nun exabrupto que ben podería ser promoción da película, que a rapaza non tivese como mínimo catro apelidos vascos— compénsao de sobra o seu pai na ficción, Karra Elejalde. O reservado mariñeiro, máis vasco ca unha tapa de txangurro cun vaso de txakolí e co carné do PNV tatuado na cara, resulta tan convincente que non sería de estrañar que o actor quedase indisolublemente unido á personaxe ó máis puro estilo Miro Pereira.

Porque de feito, ós galegos non nos pode resultar allea a aposta polo humor costumista e cheo de clichés: é o que levan anos empregando os guionistas da TVG para facernos rir con Pratos CombinadosTucho e TonechoMucha e Nucha ou, recentemente e con bastante menos fortuna, Era visto. Un fenómeno marabilloso que acontece con este tipo de comedias é que, en ocasións, a parodia dos clixés se volve en contra delas mesmas e certas expresións ou bromas do guión pasan a ser adoptadas polo pobo parodiado. Así pasou, por exemplo, co referente máis directo do filme de Martínez-Lázaro, a francesa Bienvenue chez les Ch’tisBienvenidos al norte para o público ibérico. A historia do carteiro da Provenza que se ve forzado a emigrar ás inhóspitas terras do Nord-Pas de Calais, onde os nativos falan coma francos de Carlos Martel e devoran no almorzo queixos capaces de devastar pituitarias, insertouse de tal xeito na conciencia colectiva dos franceses que tódolos seus 20 millóns de espectadores poden recordar alomenos unha frase do filme. Que o esmendrellante “gora Euskadi manque pierda” de Ocho apellidos vascos pase á conciencia colectiva será o termómetro que marque a diferencia entre un taquillazo puntual ou a comedia de bandeira da España do século XXI.