Os amores transgresores de Dirk Bogarde, a secas

Dirk Bogarde, de civil e con entradas. Fonte: clementinelagranpantalla

Dirk Bogarde, de civil e con entradas. Fonte: clementinelagranpantalla

Derek Jules Gaspard Ulric Niven van den Bogaerde naceu en Londres. 1921. Foi para moitos a maior estrela do cinema británico. Foi, para os ingleses, o primeiro compatriota membro do xurado de Cannes. Foi tamén, para os lectores, escritor de pluma elegante, con exitosas autobiografías e algún que outro best-seller. Para outros tantos, os observadores, foi sinxelamente elegante, sen pluma de por medio. Para os soldados foi soldado e para os civís, civil, con entradas nos dous casos. Foi cabaleiro dende 1992 para a flema británica. Foi enfermo para os médicos. Tamén fumador. No seu leito de morte foi amigo para Lauren Bacall. Foi de orientación sexual incerta para a opinión pública e máis definida para Tony Forwood ou Germaine Lefebvre (a actriz Capucine). Para Morrisey ou Madonna foi, sinxelamente, ídolo e icona.

Pero, sobre todo, para os máis, Dirk Bogarde e todas estas aparicións, a súa elegancia, a súa sexualidade, o seu escritor, o seu misterio e a súa incerteza, todas, foron dous personaxes: Gustav von Aschenbach e Maximilian Theo Aldorfer ou, o que é o mesmo, dúas películas: Muerte en Venecia (Luchino Visconti, 1971) e El portero de Noche (Liliana Cavani, 1974). E é que, efectivamente, ámbalas dúas son o personaxe e o personaxe, a película. Énchense por completo o un ó outro. Aschenbach e Max son a historia, a imaxe, a emoción. O espectador non é testemuña da narración, senón que de súpeto sinte o cheiro decadente de Venecia e os aloumiños destrutivos de Charlotte Rampling nunha gorida. Pero as similitudes entre os dous filmes van moito máis aló do seu protagonista, achegando unha estética incómoda e ata subversiva, uns escenarios inquietantes, desacougantes, silenciosos. Nas dúas se agradece a lentitude que permite relamber estes espazos, as súas actuacións, o contexto de  incomprensión, o prohibido e o abismal da alma humana que, unha vez máis, sae dende os ollos de Bogarde para contaxiar ó mesmo ceo de gris indefinido, mortuorio, que todo o embaza. Dúas historias baseadas no transgresor dun amor: reprimido en Venecia; agochado en Viena. Amores que dun xeito ou outro matan ou deixan morrer, pero ós que Bogarde dota dunha tenrura especial para que poidamos comprender, do mesmo xeito que tentabamos asumir a repugnante perversión de Humbert Humbert cara á súa Dolores Haze, os antollos incontrolables de atraccións malditas e enfermizas de tan morbosas e irreprimibles.

Dirk Bogarde bicando a Charlotte Rampling en 'El portero de noche'

Dirk Bogarde, como Max, bica a Charlotte Rampling en El portero de noche

Tras un paso efémero pero de gran éxito por Hollywood durante os anos 50, Bogarde foi quen de amosar que o seu talento proviña máis da súa expresión e sensibilidade que da súa beleza e elegancia, o que queda patente no cambio de década cando asume o primeiro dos seus máis complexos personaxes en Victim (Basil Dearden, 1961), precisamente sucumbindo a unha homosexualidade reprimida que revolve a súa vida de avogado exemplar. Son tamén moi salientables as aparicións en The Servant (1963) ou Darling (1965), pero o chanzo definitivo de cara á súa consagración como un actor de madurez prodúcese coa primeira rodaxe con Luchino Visconti en La caída de los dioses (1969), onde xa interpreta a un nazi e comparte pantalla con Charlotte Rampling. Posiblemente foi ese o motivo polo que Liliana Cavani se fixou en ámbalas dúas iconas do momento para levar a cabo a maxistral El portero de noche, tan só tres anos despois de que Bogarde culminara a súa carreira con Muerte en Venecia.

Na de Visconti, Bogarde (Aschenbach) perde todo o autocontrol (en torno ó que Thomas Mann facía xirar a novela que inspira o filme) nada máis ver a un fáunulo de delicado cabelo, cara dourada e brazos longos. A súa reprimida homosexualidade aflora e afunde, como se dun contrapeso se tratara, a vocación artística tan adestrada do escritor que encarna ó namorarse perdidamente do neno polaco. A sensibilidade domada de Aschenbach recobra o seu salvaxismo nos tremores de Bogarde, en pequenos xestos que non pode reprimir por máis que o intenta. Pola contra, esta delicadeza vólvese pura lascivia cando Max, o nazi reconvertido na Viena de 1959 a porteiro dun hotel, recoñece entre as súas clientas a unha antiga prisioneira do campo de concentración que el comandaba. Ambos recuperan o morbo puro dos seus anos no III Reich e se agochan para dar renda solta a un amor destrutivo e ata noxento.

Dirk Bogarde espreita ó seu fáunulo en Venecia

Dirk Bogarde, Aschenbach, espreita o seu fáunulo en Venecia

Nas dúas películas, amais do controvertido destas paixóns, amósase a tan contraditoria e irracional faceta dos caprichos humanos, esa cara oculta e máis escura que, como o imán que atrae a punta dos coitelos, dirixe ós personaxes cara a un destino fatal pero inevitable. Desposuídos da súa vontade e subxugados a un poder alleo, tanto Aschenbach como Max seguen pasiño a pasiño o camiño de perdición, conscientes da imposibilidade de loitar contra ese rumbo. Así como Antonio Vega decidía perderse na droga, eles asumen que se non é o amor quen os mate, serán eles os que morran se non o consuman.

Como perfecto acompañante desta sublevación da alma, a fermosura de Venecia e Viena dilúese no aire decadente das súas rúas, nos sons do vento, nas notas de Mahler, nos golpes, no ceo sen sol nin nubes, na iluminación feble… A estética italiana das dúas décadas anteriores cede un recuncho a algo máis fondo e incomprensible dos humanos, e Bogarde expresa este misterio con auténtica mestría. Con certos vestixios teatrais, son el, a maquillaxe e a pausa do ritmo narrativo os que conseguen que o espectador suspire por que a película non remate xamais.

Acaso sexa polas similitudes coa súa biografía ou simplemente polo seu xenio, o actor londinense culmina nestes dous filmes unha carreira envexable e ata toda unha época dentro do cine europeo. De aí que, só para algúns, Derek Jules Gaspard Ulric Niven van den Bogaerde sexa, a secas, Dirk Bogarde.

Bogarde, morrendo en Venecia.

Bogarde, morrendo en Venecia