“Queremos ser o partido nacional galego por moitos anos”

Esta entrevista foi realizada por David Fontán, Darío Domínguez e Jorge Pan.

Foi o primeiro en atender a chamada de Compostimes cando o único que existía del era apenas un vídeo viral gravado cunha cámara de móbil, unhas ducias de carteis que empapelaban Compostela e moitas ganas de traballar. Rafael Cuíña (Lalín, 1972) realizou este ano unha translación política cando menos infrecuente no noso país. Abandonou o Partido Popular de Galicia, desvinculando del un apelido histórico deste grupo político e fundou Compromiso por Galicia (CxG) xunto aos sectores do BNG que formaban Máis Galiza. Agora, Rafael Cuíña é o cabeza de lista por Pontevedra de CxG para as eleccións galegas. Algo máis dunha hora de conversa no Hotel Virxe da Cerca deu para afondar no seu pensamento político, no novo proxecto no que está inmerso e mesmo para falar do seu pasado.

Como definiría CxG?

Empezamos a matar (risas). Compromiso é un proxecto novo que está agromando. Nun momento dado, Antón Reixa, Teresa Táboas e máis eu formamos o que era Acción Galega e vimos que tiñamos sensibilidades moi similares coa xente de Máis Galiza que deixara o BNG no Congreso de Amio, de cara a aportar un proxecto político novo á sociedade para cubrir un baleiro existente. A día de hoxe reúne doce formacións tanto de ámbito nacional como local e outras máis que están por se incorporar, de acordo con tres premisas básicas: a maior necesidade de autogoberno, a defensa por riba de todo do estado do benestar e o que nós chamamos ética democrática ou radicalidade democrática, entendida como a necesaria rexeneración do que hoxe é a política. Imos, desde un punto de vista ideolóxico, do galeguismo progresista ata a esquerda transformadora.

Que ofrece o seu partido ao votante indeciso que non lle acheguen os demais?

Sobre todo candidatos non viciados e novas políticas. Nós ás nosas listas chamámolas listas brancas porque non vai nin irá nunca ningún imputado, ou chegado ao caso de haber algún cargo imputado, nese mesmo intre dimitirá. Cremos que a política ten que ter unha vocación de servizo e ser exemplarizante. Eu non quero que sexa alcalde da miña vila unha persoa imputada por prevaricación ou suborno porque non me podo sentir representado por alguén asi. A presunción de inocencia debe ser un estado procesal, co cal a imputación trae consigo unha responsabilidade política ineludible.

Entón unha persoa imputada, aínda sendo posteriormente inocente, xa queda queimada?

Non exactamente. Estase a falar dunha saída para que unha persoa, en vez de imputada, poida ser simplemente investigada. Cremos radicalmente na separación de poderes. Cando o poder xudicial imputa a alguén do executivo ou do lexislativo, esa persoa debe quedar momentaneamente apartada da vida pública, aínda que despois poida voltar se se demostra a súa inocencia.

Ás veces, os partidos que se forman baseándose en antigos membros doutras formacións poden espertar desconfianzas. Vostede percibe isto con CxG?

Se te refires ao meu caso concreto, eu nunca tiven ningún cargo no PP e nunca ocupei ningún cargo institucional, co cal non me identifico neses parámetros. É certo que agora comparto militancia con xente que vén doutras formacións, pero eu non lle pregunto a ninguén de onde vén, senón a onde quere ir. E se temos un proxecto común e queremos ir xuntos podemos facelo.

Reconsideración do Estado autonómico

Nese proxecto que queren construír, cal é o modelo de estado que propoñen?

Para nós iso non é unha teima primordial nin cremos que o sexa para a sociedade galega, aínda que a aspiración para calquera galeguista ou nacionalista é o dereito de autodeterminación. Nós o que queremos neste momento e o que cremos que demanda a xente son os maiores niveis de autogoberno para podermos xestionar as necesidades da nosa sociedade.

Pero dentro do sistema actual de autonomías ou nun diferente?

Eu teño escrito nas miñas columnas que considero o estado actual de autonomías un evidente fracaso, e que á marxe de Galicia, Cataluña e Euscadi non teñen moito sentido outras. Está fóra de toda dúbida que estas nacións deben ter os maiores niveis de autogoberno, pero hai comunidades dentro do estado español que fan moi cuestionable o modelo existente.

Como valora a proposta de Feijóo sobre a redución de deputados no Parlamento?

Eles non queren o estado das autonomías, gustaríalles un estado centralista, case xacobino. Antes da convocatoria electoral viron que había un claro rexeitamento por parte das formacións políticas e da sociedade, e reducindo deputados queren reducir posibilidades dentro deste país. Non digo que haxa que aumentalos, pero si ten que haber unha representación digna das diferentes sensibilidades que hai neste país. O límite do 5% paréceme excesivo. Ao mellor hai partidos que non chegan ao 3%, que teñen unha dignísima representación social, e iso non se reflicte na cámara.

Se di que a cuestión identitaria non é unha teima social, como se explica o xurdimento doutras formacións centrípetas como o partido de Mario Conde ou o de UPyD?

Porque evidentemente hai un sector da sociedade, por marxinal que sexa, que as demanda. Iso existe, pero cremos que unha maioría social se encontra representada nese galeguismo progresista no que nos situamos.

Que opina vostede das deputacións?

Teñen que desaparecer. Estou sendo absolutamente claro. Son entes clientelares e caciquís. Persoeiros como o presidente da Deputación de Pontevedra son, desde o punto de vista político, completamente prescindibles para as necesidades da sociedade.

Quizais habería que fomentar a estrutura comarcal?

No noso país ten máis lóxica unha estrutura comarcal ca provincial. Tamén son necesarias medidas como a fusión de concellos. Dou o dato de que en Grecia, pola crise, pasaron de 3500 concellos a 300 en só 15 días. O que non fixeron polas boas fixérono polas malas. É mellor facer as cousas ben e con lóxica antes de que nolas impoñan desde Bruxelas.

 

O goberno Feijóo e a Universidade

Como valoraría vostede, do 0 ao 10, o goberno da Xunta de Feijóo?

Non me gustan moito este tipo de cuestións. Véndoo cunha perspectiva temporal, temos que darnos conta de que Galicia está peor ca hai tres anos e medio, cando Feijóo chegou á Xunta. Por tanto, a xestión do goberno teño que calificala como mala; medrou exponencialmente o paro, destruíronse miles de empresas e a imaxe de Galicia no contexto do Estado e no ámbito europeo empeorou. Polo tanto, e cinguíndome aos datos que están enriba da mesa, teño que darlle un suspenso.

En calquera caso habería que preguntarse se o causante dese aumento do paro é o goberno da Xunta.

Loxicamente, porque as competencias sobre emprego tenas a Xunta. Institutos como o IGAPE, que poden axudar ás empresas a crear emprego, non funcionaron. Iso haino que calificar coma un fracaso.

Desde o seu partido intentarían chegar a unha política de consenso sobre o galego coma a anterior?

A situación lingüística anterior ao decreto do galego que aprobou este goberno era a ideal, porque tanto na Lei de Normalización Lingüística tanto coma na Lei de Símbolos de Galicia houbo acordo entre todos os partidos. Algúns non fixeron máis ca destruir este consenso e eses son os responsables da situación actual. Quero lembrar que hai cidades como Vigo na que, a día de hoxe, só un 7% dos seus habitantes recoñece ter o galego como primeira lingua. Polo tanto, cando escoito dicir que hai imposicións do galego paréceme absolutamente vergonzante. Para que se equilibren as dúas linguas oficiais haberá que puxar pola que se encontra nunha situación desfavorable, non ao revés, como outros pretenden. A min atacáronme persoas como Gloria Lago simplemente por defender os dereitos da nosa lingua, e síntome moi honrado de que xente con esas ideas ataque a unha modesta persoa coma min só por defender parte da esencia desta terra.

Que postura ten o seu partido en política universitaria? Seguirán coa conxelación das taxas?

Un dos nosos eixos básicos é a educación. Nós apostamos por unha educación de calidade e pública, polo tanto, non podemos permitir que o acceso á universidade sexa cada vez máis complicado para as clases medias e baixas. Teríamos que avaliar a progresividade á hora de pagar as taxas desde situacións de gratuidade absoluta. Parece que outros, coas medidas que toman, pretenden que só accedan a este tipo de educación as elites que sempre mandaron neste país.

Cal é a súa proposta para trocar esta situación de fracaso escolar e desemprego xuvenil?

Estes días lanzamos unha proposta de emprendemento xuvenil. Este goberno non fixo políticas para atallar estes problemas da mocidade, que está chegando a un 50% de paro. A nosa é unha aposta decidida pola xente máis nova, que ten o mellor nivel de formación da historia. Eu tamén son un modesto empresario, así que incentivaremos que as empresas contraten a mozos, incluso con subvencións para iso, porque a situación é insostible.

Aumentarían o investimento na USC? 

As nosas propostas van por aí. Desde logo que medidas como os despidos de profesores e persoal da Universidade son un investimento na miseria. A educación é unha das liñas vermellas que non deixariamos sobrepasar para formar un hipotético goberno de coalición.

 

“Cando a limosna é moita, ata o santo desconfía”

Estivemos a gravar o noso vídeo promocional na Cidade da Cultura e alí viñeron moitas preguntas ao noso maxín…

Si, a min tamén me veñen moitas preguntas cando paso por alí (risas).

Cal sería o uso axeitado que cren que se podería dar a ese complexo?

Se digo o que me pasa pola cabeza sería políticamente incorrecto (risas de novo). Nesta época de falta de recursos creo que hai que deter as obras por completo e pedir responsabilidades políticas pola duplicación do orzamento. En canto ao aproveitamento cultural, habería que facer unha reunión con diversos colectivos para sacar o maior rendemento posible.

Ademais, un grande problema é o da transparencia. Desde o seu partido teñen propostas neste sentido?

Estamos falando de listas brancas, de radicalidade democrática onde as bases decidan os candidatos, de limitacións de mandato… Mandamos unha mensaxe clara de que a política non pode ser unha profesión. A política é unha vocación de servizo temporal, e non pode haber alcaldes, deputados ou presidentes de Deputación que estean vinte anos nun cargo político, e xa falo de casos que me tocan incluso persoalmente. Estar toda a vida dedicado á política pode dar lugar a corruptelas como as que vemos todos os días.

Outra das estrelas da pre-campaña foi o tema de Pemex. Volvemos ao tema da transparencia…

O que sei de Pemex é que está ben atado, pero é vergoñento que se marquen os tempos dos contratos en función de períodos electorais cando hai miles de persoas pendentes diso nos estaleiros. Co futuro da xente non se xoga, e se hai posibilidades reais destas adxudicacións habería que pedir que se anuncie xa.

Que prezo paga Galicia para que Pemex veña aquí? Se no acordo está Feijóo é que hai intermediación…

Antes falabamos de transparencia. Iso é algo que non sabemos, e en democracia estaría ben que a cidadanía coñecese estas cousas. Meu avó dicía que “non se regalan pesos a catro pesetas” e que “cando a limosna é moita, ata o santo desconfía”.

Vimos como en pre-campaña Feijóo sacou a convocatoria de subvencións aos medios.

Iso é un clásico de todos os finais de lexislatura de todos os gobernos: subvencións, concursos de adxudicación de emisoras, etc. Tradición na política galega. Podedes intuir cal é a miña opinión. Sexa da cor e signo que sexa isto é impresentable, xa sen entrar na súa legalidade.

Que política seguirán en canto a subvencións a medios de comunicación? 

A prensa escrita está a pasar un mal momento e non estou en contra de que se lle axude, pero non se poderán pretender servidumes posteriores.

A despolitización da CRTVG é unha asignatura pendente para CxG? 

A despolitización de calquera medio público no conxunto do estado é fundamental e nunca se produciu. A nivel de estado, no anterior periodo os servizos informativos eran bastante plurais, incluso con premios internacionais que o recoñecían, pero tan pronto cambiou o goberno os máis independentes foron eliminados. Os medios públicos son para informar, non para ser utilizados partidariamente.

Cre que unha TVG pública é necesaria?

Claro, debe existir para fomentar algo tan importante como o idioma galego. E igual que da televisión, podo falar da radio e das posibles axudas a medios escritos que usen a nosa lingua.

O que é certo é que os xornais en galego até agora vendíanse moi modestamente. Non está Galicia preparada para uns medios en galego?

Ao mellor é que non existen as canles para que estes medios se poidan promocionar, porque a demanda si que existe. Non é que o produto sexa malo ou que non exista público, senón que este público non pode chegar a el.

A nivel internacional, CxG ten unha idea dunha lingua que nos poida levar a un mercado moito máis amplo?

O galego é unha lingua que pode abrir moitísimos mercados, falamos ao mellor de 300 millóns de persoas co mercado brasileiro. Eu, entre inglés, galego-portugués e castelán pódome defender en calquera lugar. É fundamental ser plurilingües. O inglés é clave, e no futuro, linguas como o chinés tamén o serán para que as novas xeracións sexa competitivas

Aspiracións e pactos frustrados

Sempre se comentou que CxG quere ser o gran partido nacional galego. É posible ese partido sen figuras coma a de Beiras?

Eu creo que si. Creo que o tempo político de Beiras, por unha pura cuestión biolóxica, xa pasou. Eu deséxolle a mellor das saúdes durante moitísimos anos, pero el xa se sitúa nuns parámetros diferentes á maioría da sociedade en canto a sensibilidades políticas. Isto vese no tema das coalicións. Respecto o espazo que elixiu, pero o actual discurso de Beiras non encaixa nun grande partido nacional galego.

En que clave entende que Beiras, como símbolo do nacionalismo galego, pacte cun partido de carácter español?

A min cústame moito entendelo. Teño que respectalo. Nós tivemos conversas moi avanzadas coa súa formación para ir coaligados, os nosos acordos eran practicamente totais. Porén, no meu modesto caso, eu non entedía que quixésemos construír unha grande forza galeguista e nacionalista cun partido que está pactando en 60 concellos do estado co PP ou que axuda a que este goberne en Estremadura. Teñen un marcado carácter españolista e toman as súas decisións en Madrid, aínda que digan que son federalistas. Por iso eu refírome sempre a eles como Izquierda Unida, non como Esquerda Unida. Nós queremos un partido no que as decisións se tomen desde esta terra, sen condicionantes de Madrid nin de ningún sitio.

Quen foi o causante do fracaso das charlas?

O fracaso foi poñer os egos persoais por riba dos intereses desta terra. Creo que con iso estou sendo bastante claro. É unha cuestión electoralista, de sacar representación como sexa a costa do futuro dun partido realmente decisivo, que nunca tivemos, que teña os seus centros de decisión unicamente en Galicia. Se Anova e IU teñen algún poder de decisión terán que recibir a aprobación desde Madrid. E se dependese de CxG as decisións tomaríanse desde o Virxe da Cerca (risas) (N. do R.: ese foi o hotel no que tivo lugar a entrevista).

Tensou máis a corda EU ca Compromiso?

Totalmente. Compromiso dixo sempre que aquel que vetase sería vetado, e quen exerceu ese veto foi IU, negándose incluso a dialogar. Debo dicir que para min foi un alivio.

Houbo rumores tamén dun pacto con Converxencia XXI.

Iso é absolutamente imposible. Nunca estivo enriba da mesa. Eu tiven conversas con Padín, porque me intentou fichar antes de que existise CxG. Logo tentou sumarse a este proxecto, pero nas claves neoliberais nas que se move non ten cabida. Nunca nos sentamos a falar da posibilidade de que viñesen con nós. De feito, a nós chámannos esquerdallos.

Entón, galeguistas si, pero o pacto é imposible porque son de dereitas?

Non. Non é cuestión de ser de dereitas. Nós considerámonos socialdemócratas e temos concepcións absolutamente diferentes. Á parte, nesta formación que aínda é pequena, non respectamos que haxa un compoñente personalista tan excesivo. Nós queremos contribuir ao futuro deste país e non somos unha formación de gurús políticos que nos creamos por riba do ben e do mal.

 

E agora que?

Semella que Feijóo basea a súa campaña en que quere unha Xunta gobernada por un só partido e non por unha coalición.

Xa o fixo na campaña anterior. Eu quero unha Xunta coa que non medre o paro exponencialmente, coa que non desaparezan industrias, coa que a nosa cultura non estea cada día máis marxinada… Iso é o que quero eu.

Podería gobernar mellor unha coalición de catro partidos?

Esa non é a cuestión. A cuestión é que unha maioría que decidan os galegos se poña de acordo para solucionar os problemas dos galegos. Dá igual que sexan tres partidos, catro ou un só.

Descarta un posible pacto con Feijóo?

Descarto un pacto con calquera persoa que non asuma o que nós chamamos liñas vermellas. Hai partidos que polo seu ideario están máis próximos a poder asumilas ca outros.

Sería posible, polo tanto, achegar posturas para un pacto co Partido Popular?

O que non é posible para CxG é prostituírse politicamente. Temos as nosas liñas vermellas e podemos sentarnos a falar con quen as asuma.

Aínda que estivese en xogo a gobernabilidade de Galicia?

Pero é que a gobernabilidade de Galicia sempre vai estar en xogo. Eu creo que o noso votante medio non entendería un pacto co PP. Se o PP cambia a súa esencia e está disposto a asumir as nosas liñas vermellas poderíamos falar, pero eu véxoo moi complicado.

E para o PP cruzar esas liñas non sería prostituirse?

Estoucho dicindo. Quen seguro que non vai facer iso é CxG. Ao PP xa o teño visto prostituírse moitas veces; desde o punto de vista político, que quede claro. Coñézoos moi ben, ademais (risas).

Que cifra de deputados contan vostedes con ter?

Creo que nun escenario no que pode haber un 40% de abstención é moi complicado de dicir. Nós loxicamente aspiramos a sacar a máxima representación posible, pero a prioridade é construír este proxecto día a día a medio-longo prazo. Queremos ser o partido nacional galego durante moitos anos e non queremos enganarnos a nós mesmos. Temos que construír estes alicerces con moita solidez, porque estamos aquí para quedar, non para ser unha simple anécdota na historia política de Galicia.

Como se pode explicar que con todos os problemas sociais que estamos a vivir se estime que 4 de cada 10 cidadáns que poden votar non o vaia a facer?

Porque hai un evidente déficit democrático, un fastío total coa clase política. Nos informes do CIS o terceiro principal problema que hai no estado español é a caste política. E a min non me estraña. As formacións políticas tradicionais demostraron que o que eles ofertan non funciona. As novas formacións tentamos demostrar que hai outra forma de facer política.

Este é un partido que di nacer con vocación de Goberno, pero a carne no asador poñerase de cara ás próximas eleccións?

A carne no asador está desde o primeiro momento. O noso obxectivo é entrar no Parlamento e ser determinantes para que muden determinadas políticas

Poderíase falar de fracaso se CxG non entra no Parlamento?

Cremos que imos ter representación, pero se non pasa iso está claro que non imos desaparecer o día 22. Estamos aquí para quedar moitísimo tempo.

Desde un punto máis persoal, estase máis cómodo en CxG ou no PP?

Depende da época. Eu sentinme a gusto con determinados persoeiros que se consideraban galeguistas dentro do Partido Popular de Galicia, e reitero, de Galicia. Iso xa non existe, polo tanto eu decidín, creo que con coherencia, deixar unha formación na que non me sentía representado e empezar cun proxecto partindo de cero, con moitísima modestia pero con moitísima ilusión. Eu coñecín unha cara da política, que é a de estar nun partido que goberna en todas as institucións, e marchei porque quixen. Non tomei o vieiro máis cómodo.

Onde se atopan as raíces do éxito do birrete de Feijóo dentro do partido?

Eso das boinas e dos birretes é moi relativo. Sempre se acusaba ás boinas de estar en corruptelas, de ser xente caciquil. Estou vendo estes días que todos os detidos do PPdG, empezando polo alcalde de Boqueixón e algúns deputados, son xente moi próxima a Romay Beccaría, o gardián das esencias do partido. Dicíanme do alcalde de Boqueixón: “é una peza menor para tapar o tema do alcalde de Ourense”, cando Gacio foi a man dereita durante moitísimos anos de Romay Beccaría, non é un calquera dentro do PP.

Está o Presidente opositando a un posto en Madrid?

A nivel persoal a miña relación con el é boa, non así desde o punto de vista político. Esas preguntas tenas que responder el, pero eu creo que non hai no mundo un cargo do que un galego se poida sentir máis orgulloso que de ser o Presidente da súa terra. Ao mellor o señor Feijóo pensa outra cousa, non o sei.

Vostede, como ex-membro do PP, cre a Feijóo cando di que non gobernará se non obtén maioría absoluta?

Estou convencido de que se formacións de corte tan antigaleguista como a de Mario Conde ou a de Rosa Díez teñen representación parlamentaria, que espero que non, o señor Feijóo gobernará.

Dixo que non pactaría con Mario Conde.

Si, tamén dixo que non subiría o IVE.

Como explica a chegada de Mario Conde á política galega?

Paréceme ben que en democracia, quen considere que ten unha oferta que facer á sociedade a presente, e é a sociedade quen ten que analizar se esta oferta lle interesa ou non. Nese sentido non teño nada que dicir. Agora, se vostede quere saber se a miña opinión é que o señor Conde é unha persoa exemplar para rexer os destinos de Galicia, a min paréceme que está moi afastado diso.

Neste momento, fan falla en Galicia máis políticos ou máis emprendedores?

Fan falta máis empresarios que teñan acceso a financiamento e máis políticos que teñen clara a necesidade de rexeneración ética e democrática.

Xa para rematar. Agora, en tempo de redes sociais, cal cre que é a utilidade de Twitter e que lle aporta como político?

É un xeito de achegarte a xente á que seguramente non terías acceso, sobre todo aos mozos e mozas. O problema é cando sae algún troll que te imita e hai xente que pensa que es ti, como o tal Raja Cuiña (risas).O que non vai pasar é o que ocorre con moitos políticos, que na campaña montan un Twitter ou Facebook e que despois o deixan. Ademais, a miña conta lévoa eu con todas as consecuencias.